De basis van elk goed kuilvoer: luchtdichtheid en gistingsproces
De kwaliteit van kuilvoer wordt al bij het inkuilen bepaald. Het doel is om het geoogste gewas zo snel mogelijk en duurzaam luchtdicht te conserveren. Alleen onder zuurstofvrije omstandigheden kunnen de gewenste melkzuurbacteriën hun werk doen en het natuurlijke gistingsproces op gang brengen.
Tijdens de gisting worden de suikers uit het gewas omgezet in melkzuur. Hierdoor daalt de pH-waarde en wordt de silage houdbaar gemaakt. Om dit proces succesvol te laten verlopen, zijn een gelijkmatige verdeling van het oogstgoed en een intensieve verdichting van cruciaal belang. Moderne siloverspreiders zorgen voor een gelijkmatige laagvorming in de rijdende silo, terwijl krachtige verdichtingwalsen de ingesloten lucht uit het voer verdringen.
Hoe minder zuurstof er in de silo achterblijft, hoe sneller en zekerder de gewenste melkzuurgisting verloopt. Vervolgens moet de silo luchtdicht worden afgesloten. Alleen zo blijft de zuurstof blijvend buiten en kan de silage zijn stabiliteit ontwikkelen.
Na het afsluiten heeft de kuil voldoende tijd nodig voor de gisting. In de praktijk moet een rijdende kuil zo mogelijk minimaal zes tot acht weken gesloten blijven voordat er voor het eerst voer wordt ontnomen. Pas dan is de gisting grotendeels voltooid en bereikt de kuil de gewenste voerkwaliteit.
Als er netjes is gewerkt, ontstaat er hoogwaardig basisvoer met een hoge energiedichtheid en een goede houdbaarheid. De verdichting in de silo vormt daarbij de basis voor een op lange termijn stabiele kuilvoer. Deze structuur moet ook na het openen van de silo zoveel mogelijk behouden blijven.
Zomerse uitdagingen bij het afnemen van kuilvoer
Juist in de zomermaanden neemt het risico op kwaliteitsverlies aanzienlijk toe. Hoge buitentemperaturen, intense zonnestraling en warme nachten creëren ideale omstandigheden voor ongewenste opwarmingsprocessen. Waar vroeger de nachturen ten minste voor een merkbare afkoeling zorgden, blijven de temperaturen tegenwoordig vaak de klok rond op een hoog niveau. Het gevolg: de silo-voorraad staat voortdurend onder thermische belasting. Deze ontwikkeling is allang geen uitzondering meer. De zomers worden warmer, hitteperiodes duren langer en extreme weersomstandigheden komen vaker voor. Voor landbouwbedrijven betekent dit dat de eisen aan stabiele kuilvoer voortdurend toenemen. Want met elke extra graad temperatuur neemt het risico toe dat gisten en andere micro-organismen actief worden zodra er zuurstof in de silage terechtkomt.
Juist daarom wint de juiste afnametechniek tijdens de zomermaanden enorm aan belang. Een schoon en gesloten snijvlak speelt daarbij een centrale rol, omdat het helpt warme lucht weg te houden van de resterende silage en het binnendringen van zuurstof te beperken. Het is daarbij belangrijk dat de verdichting van de resterende silomassa behouden blijft en dat er zo min mogelijk zuurstof kan binnendringen.
Als de kuil bij het afnemen wordt opengescheurd, eruitgetrokken of sterk losgemaakt, ontstaan er talrijke toegangspunten voor lucht. Zuurstof en warmte kunnen daardoor aanzienlijk dieper in de silomassa doordringen en daar biologische processen in gang zetten die in eerste instantie onzichtbaar blijven.
Een zorgvuldige, structuurbehoudende ontneming beschermt daarom niet alleen de huidige hoeveelheid voer bij het snijvlak. Het draagt in belangrijke mate bij aan het beschermen van de gehele resterende silomassa tegen opwarming, kwaliteitsverlies en nabeschijning – vooral wanneer de zomerse hitte een extra beproeving vormt.
Warme zomerlucht bevordert verkeerde gisting in de silomassa
Zolang de silage luchtdicht afgesloten blijft, zorgen de tijdens de gisting gevormde zuren voor stabiele conserveringsomstandigheden. Als er echter warme lucht in de silo binnendringt, worden gisten en andere ongewenste micro-organismen weer actief.
In eerste instantie beginnen gisten met het afbreken van suiker en waardevol melkzuur. Daarbij komt warmte vrij. De stijgende temperatuur versnelt op haar beurt weer de activiteit van de micro-organismen – een cyclus die zich vooral op warme zomerdagen snel kan versterken.
Dit proces wordt naopwarming genoemd.
Blijft de zuurstoftoevoer bestaan, ontstaat hieruit vaak een verkeerd gistingsproces. Door de afbraak van het melkzuur stijgt de pH-waarde van de kuilvoer weer. Het conserverende effect neemt af en de omstandigheden voor ongewenste kiemen worden steeds gunstiger.
Wordt de kuil bovendien losgemaakt door een onjuiste afname, ontstaan er scheuren, holtes en toegangswegen voor warme lucht. Daardoor dringen zuurstof en warmte dieper door in de verdichte kuil. De opwarming blijft dan niet langer beperkt tot het snijvlak, maar kan zich geleidelijk in de kuil uitbreiden.
Naarmate de opwarming toeneemt, vinden schimmels, rottingsbacteriën en andere veroorzakers van verkeerde gisting steeds betere leefomstandigheden. De silage verliest aan stabiliteit en waardevolle voedingsstoffen gaan verloren.
Het is vooral verraderlijk dat deze processen in eerste instantie vaak onzichtbaar verlopen. Terwijl het snijvlak er aan de buitenkant nog onopvallend uitziet, kunnen zich in het binnenste van de silo al nabewarming en foutgisting ontwikkelen. Juist tijdens hete zomerperiodes loont het daarom de moeite om de luchttoevoer consequent te minimaliseren door een schone en structuurbehoudende afname.
De gevolgen zijn talrijk:
Afbraak van waardevolle voedingsstoffen
Verlies van energiegehalte
Vermindering van de voerkwaliteit
Minder smakelijk
Hogere schimmelbelasting
Dalende voeropname bij de dieren
Economische gevolgen van nabegisting
Elke vorm van nabewarming veroorzaakt verliezen. De energie en voedingsstoffen die oorspronkelijk met veel moeite zijn geoogst, vervoerd, verdicht en opgeslagen, staan niet meer volledig ter beschikking van de dieren.
Een deel van het voer verliest aan kwaliteit, een ander deel moet onder bepaalde omstandigheden zelfs worden uitgesorteerd. Met schimmel besmette of sterk opgewarmde silage is niet meer geschikt voor veilige vervoedering.
Dit brengt directe kosten met zich mee. Door de opwarming gaan droge stof en waardevolle voedingsstoffen verloren, waardoor de voerbehoefte toeneemt en er mogelijk extra vervangend voer nodig is. Tegelijkertijd neemt de arbeidsinspanning toe, terwijl mogelijke prestatieverliezen bij de dieren de economische gevolgen nog verder versterken. Tegen de achtergrond van stijgende productiekosten wint daarom elke maatregel aan belang die de stabiliteit van de silage behoudt en verliezen vermindert.
Een belangrijk aanknopingspunt ligt daarbij direct bij het snijvlak – want dat bepaalt hoe goed de resterende silo voor zuurstof wordt beschermd.
– Henryk Schultz, Agrargenossenschaft Oberes Elbtal Reinhardtsdorf e.G.
>Hier vind je het hele verhaal<
Pelikaanhapper of snijsysteem – een doorslaggevend verschil
Bij het ontnemen met een Pelikaanhapper wordt de silage vaak niet netjes afgescheiden, maar uit de silo-voorraad gerukt. Hierdoor worden de verdichte voerlagen losgemaakt en wordt de structuur van de resterende silomassa verstoord. De gevolgen blijven vaak niet beperkt tot de direct ontnomen hoeveelheid. Door het uittrekken ontstaan scheuren, holtes en losse plekken, waardoor zuurstof diep in de silomassa kan doordringen.
Vooral in de zomermaanden creëert deze extra warme zuurstof ideale omstandigheden voor gisten en andere aërobe micro-organismen. Deze beginnen de gemakkelijk beschikbare voedingsstoffen van de kuil te verwerken en produceren daarbij warmte. Het gevolg is stijgende temperaturen in het snijgebied, een afnemende voerkwaliteit en verhoogd verlies van voedingsstoffen. Als dit proces niet wordt onderbroken, kan de opwarming zich geleidelijk verder in de silo uitbreiden.
Snijsystemen hanteren daarom een fundamenteel andere aanpak. Kuilhappers en snijschoppen snijden het kuilvoer met een zuivere snede uit de silo, in plaats van het eruit te rukken.
Pelikaanhapper
Rukt het voer uit de silo en maakt de structuur losser
Veroorzaakt scheuren en holtes waardoor zuurstof diep kan doordringen
Hoger risico op verkeerde gisting en verlies van voedingsstoffen
Kuilhappers met dichte bodem
Snijdt het voer netjes af en behoudt de compacte structuur
Laat een glad oppervlak achter en voorkomt zuurstoftoevoer
Hogere silagestabiliteit en beter behoud van de voerkwaliteit
De eerste doorslaggevende factor is de stabiele, gelaste mesbladen zonder materiaaluitsteeksels. Hierdoor glijdt de kuilhapper met dichte bodem gelijkmatig door de silomassa, zonder aan de silage te blijven haken of materiaal voor zich uit te duwen. Het voer wordt netjes afgesneden en niet losgemaakt.
De tweede factor is de hoge snijkracht. In combinatie met de scherpe snijkant zorgt deze voor een bijzonder gelijkmatige snede en een perfecte glijbeweging door de silomassa. De snijkant dringt gecontroleerd in de silomassa, in plaats van het voer te verdringen of eruit te rukken.
De derde factor is de op kuil afgestemde snijgeometrie. Deze ondersteunt een gelijkmatige snede over de gehele Werkbreedte en zorgt ervoor dat het voer netjes wordt afgesneden. Hierdoor ontstaat een zo glad en vlak mogelijk snijvlak met minder aangrijpingspunten voor zuurstof.
Door het samenspel van deze drie eigenschappen dringt het snijvlak gelijkmatig door in de verdichte silo en snijdt het voer netjes af. De omliggende structuur blijft grotendeels ongestoord en wordt niet opengescheurd of losgemaakt. Dit heeft directe gevolgen voor de stabiliteit van de silage. Tegelijkertijd neemt ook het risico op verkeerde gisting en verlies van voedingsstoffen af. De resterende silage behoudt langer zijn kwaliteit en is voor de dieren beschikbaar in een gelijkmatigere voerkwaliteit. Elke zuivere afname beschermt dus niet alleen de op dat moment benodigde hoeveelheid voer, maar ook de gehele resterende voervoorrad in de silo.
Het snijvlak als beschermingsschild voor de silomassa
Het snijvlak is de meest kwetsbare plek van een geopende rijdende silo. Zijn taak bestaat echter niet alleen uit er netjes uitzien. Het vormt veeleer een beschermingsschild voor de daarachter liggende silo-inhoud – vooral op hete zomerdagen. Metingen tonen aan dat het snijvlak bij het uitnemen met een kuilhapper of kuilhappers met dichte bodem aan het oppervlak vaak hogere temperaturen vertoont dan bij het uitnemen met een Pelikaanhapper. Bepalend is echter niet de temperatuur direct bij de snijrand, maar hoe ver deze warmte in de silomassa kan doordringen. Door het gladde en gesloten snijvlak van de kuilhapper en de kuilhappers met dichte bodem worden de hoge temperaturen als het ware bij de snijrand opgevangen. De verdichting van de silomassa blijft behouden en de warmte heeft aanzienlijk minder mogelijkheden om in diepere lagen door te dringen. Terwijl het oppervlak sterker kan opwarmen, blijven de temperaturen in het binnenste van de silomassa aanzienlijk stabieler.
Bij het verwijderen met de Pelikaanhapper ligt de situatie anders. Door het openscheuren en losmaken van de silage ontstaan talrijke holtes en toegangswegen. De temperatuur direct bij het snijvlak lijkt daardoor vaak lager, maar tegelijkertijd kan de warmte aanzienlijk dieper in de silomassa doordringen.
Vooral op dieptes van 40 cm tot 100 cm worden vaak aanzienlijk hogere temperaturen gemeten dan bij een zuiver snijvlak. In het ideale geval zou de silage op een diepte van 40 cm 15 °C moeten hebben. Vooral grote temperatuurverschillen tussen het snijvlak en de diepere lagen zijn daarbij kritiek. Schommelingen van al meer dan 5 °C brengen een groot risico op opwarmingsprocessen met zich mee en kunnen de stabiliteit van de gehele silo-voorraad in gevaar brengen. Het snijvlak beschermt dus niet alleen het op dat moment zichtbare gedeelte, maar ook de gehele resterende voervoorrad erachter.
Vergelijking van het snijvlak van de Pelikaanhapper versus de kuilhapper
Een glad snijvlak in de grasopslag voorkomt het binnendringen van warme zomerlucht
Het snijvlak van de snijtechniek met kuilhapper en kuilhappers met dichte bodem zorgt voor een koele silovoorraad
Actief tegengaan van opwarming in de zomer
Na het openen van de silo is het echter vooral de ontnametechniek die bepaalt hoe goed de kuil zijn kwaliteit behoudt. Vooral in de zomer kunnen hoge temperaturen de effecten van zuurstoftoevoer extra versterken en het risico op nabewarming vergroten. Daarbij speelt het snijvlak een centrale rol. Het vormt de grens tussen de omgevingslucht en de verdichte silomassa. Als de kuil met een Pelikaanhapper wordt uitgetrokken, wordt de structuur vaak losgemaakt en kan zuurstof dieper in de silomassa doordringen. Dit leidt tot een verhoogd risico op nabegroeiing, verlies van voedingsstoffen en een afnemende voerkwaliteit.
De overstap naar kuilhappers met dichte bodem of kuilhappers helpt deze verliezen te voorkomen. Beide systemen snijden de silage netjes uit de silomassa, behouden de verdichting en laten een glad snijvlak achter. Hierdoor wordt de luchttoevoer verminderd en de stabiliteit van de resterende silage verbeterd. Naast het waarborgen van de voerkwaliteit biedt de zorgvuldige onttrekking ook economische voordelen. Minder opwarming betekent minder verlies aan energie en voedingsstoffen, een betere voeropname en een efficiënter gebruik van het opgeslagen voer.
De overstap van de Pelikaanhapper naar de kuilhappers met dichte bodem of de kuilhapper is een belangrijke stap voor een betere silagekwaliteit en rendabiliteit. Wie de verdichting in de silo behoudt en de zuurstoftoevoer minimaliseert, beschermt zijn voervoorrraad en vermindert verliezen op duurzame wijze.
